Onderwijs: dialoog of monoloog?

Iemand zei ooit tegen mij: "Als je iemand onderwijst, leer je er zelf het meest van." Ik denk dat dat waar is. Dat betekent dus, dat als je iemand echt iets wilt leren, je diegene moet leren onderwijzen. Als je iemand leert onderwijzen, gaat diegene intensiever met bepaalde materie om, en leert hij of zij er dus meer van.

In een omschrijving van emerging/postmoderne christenen vond ik: "No one knows the whole truth about God, and we have much to learn from each other, and so learning takes place in dialogue. Evangelism should take place in relationships rather than through crusades and altar-calls." (meer daarover o.a. hier) Ik ben sterk geneigd daarin te geloven. Een paar ervaringen op een rijtje.

Vorige week ben ik met Marc meegegaan naar een avond van Teach2Together, een 'organische' leeravond. De opzet was als volgt: eerst worden alle mensen welkom geheten, en daarna wordt God welkom geheten (aka er wordt gebeden). De gastspreker geeft een inleiding van 20 minuten, daarna gaan mensen in kleine groepjes om vragen te verzinnen, en daarna wordt met de grote groep (twintig mensen) die vragen gesteld en besproken. Soms kwamen antwoorden van organisator of gastspreker, maar vaak ook van andere deelnemers. Mensen deelden van wat ze wisten, en soms gaf iemand een antwoord van meerdere minuten. Daarna werd er ruim de tijd genomen om dingen te oefenen, in dit geval op het gebied van gebed. "Genoeg theorie, tijd om te oefenen."

Eerst vond ik de opzet raar. Waarom in kleine groepjes vragen verzinnen? Later besefte ik dat dat juist heel goed werkt, omdat zo de spreker en de organisator worden gedwongen om in te gaan op vragen die leven bij mensen. Ik heb regelmatig een stuk 'onderwijs' of een preek van dertig minuten gehoord, waarin veel antwoorden gegeven op vragen waar niemand mee zit. Als iemand een vraag stelt waar hij/zij mee zit (een reële vraag) en die wordt in vijf minuten beantwoord, is dat waardevoller dan 30 minuten antwoorden waar niemand op zit te wachten.

De tweede ervaring was bij de SHIFT training die ik doe. Ook daar is er een stuk plenaire input, een teamlid houdt een verhaal van zo'n 20 minuten, met een aantal filmpjes. Verder is er veel dialoog: plenair worden dingen besproken en mag iedereen input geven, vragen stellen en beantwoorden. In kleine groepjes wordt aan de hand van een vraag doorgepraat over een onderwerp. Eén keer keken we een videoclip en praatten we aan de hand daarvan over het nemen van risico's, een andere keer bespraken we een bijbelgedeelte (Lucas 10). In de gesprekken deelden we onze kennis en stelden we vragen, en soms gaf iemand een antwoord van meerdere minuten. Eén keer zijn we in tweetallen de diepte in gegaan, en hebben we voor elkaar gebeden.

De derde ervaring was bij mijn gebedsgroep op de faculteit. Vaak hield ik een inleiding, waarbij ik een aantal teksten las en daar wat over vertelde. Vooral monoloog, dus. De afgelopen twee keer heeft iemand uit de groep een inleiding gedaan. De tweede had niet meer dan één bijbeltekst, maar wel een hele mooie, 1 Timoteüs 4:12: "Sta niemand toe dat hij vanwege je jeugdige leeftijd op je neerkijkt, maar wees voor de gelovigen een voorbeeld in wat je zegt, in je levenswijze, in liefde, geloof en zuiverheid." We praatten over wat deze tekst voor ons betekent, en opeens valt mijn oog op een andere tekst die een ander licht werpt op ons gesprek. We praten verder en het gesprek gaat de diepte in, over leven voor God of voor jezelf. Nog twee bijbelgedeeltes komen ter sprake, en we komen tot gezamenlijke conclusies en gaan eindelijk bidden.

Op deze ervaringen kijk ik met tevredenheid terug. Ik heb er zelf van geleerd, ik heb anderen iets kunnen leren, en we hebben dingen besproken die echt relevant zijn. Vooral de ervaring met mijn gebedsgroep was erg goed, omdat het vrienden van mij zijn, en ik ze regelmatig zie. De meeste mensen van de SHIFT training ken ik nog maar net, en veel van hen zie ik na de training nog maar sporadisch. Teach2Together was nog meer een 'hit-and-run' ervaring.

Voor de volgende gebedsbijeenkomst heb ik de vraag gesteld: houdt iemand een inleiding? Of snijden we een onderwerp aan en kijken we wat er gebeurt, zodat we elkaar kunnen onderwijzen? Ik ben eigenlijk een voorstander van het laatste. Ik heb er over nagedacht en een aantal voordelen van gespreksonderwijs op een rijtje gezet:

- Er wordt misschien minder stof behandeld, maar mensen maken zich het wel meer eigen. Door de interactie zijn mensen meer betrokken, en door de onvoorspelbaarheid is er meer aandacht.
- Iedereen kan bijdragen, dus de 'leraar' kan zelf ook bijleren, iedereen worden getraind in participatie en priesterschap, en als iemand de gave heeft om anderen te onderwijzen kan het op deze manier ontdekt worden.
- Er is ook een pastorale dimensie: mensen kunnen hun vragen en opmerkingen kwijt, ze voelen zich serieus genomen en er wordt naar hen geluisterd.
- Het creëert meer gelijkheid, zodat leiders en leraars niet boven de rest staan.
- Doordat vragen gesteld en beantwoord worden, sluit hetgene wat gezegd wordt beter aan bij de belevingswereld van de mensen. Het is relevant onderwijs.
- Het biedt meer perspectieven op één onderwerp, en dat is verrijkend. Mensen van verschillende tradities, met verschillende passies en karakters, met een verschillend geslacht, kijken op verschillende manieren naar dingen. Dat kan overigens ook spanning creëren.
- Doordat mensen elkaar onderwijzen, leren ze zelf het meest.

Tegelijk blijft er wel behoefte aan monoloog. Ik denk dat een monoloog gevaren en nadelen heeft, maar ik wil het niet zomaar afschrijven. In een monoloog kun je meer informatie kwijt. Dit werkt vooral goed als er een vorm van ongelijkheid is tussen sprekers en luisteraars. Hiermee bedoel ik niet op positionele ongelijkheid: "Ik ben priester/predikant/voorganger en jullie de gemeente, dus luisteren jullie elke zondag naar 30 minuten van mijn onderwijs." Dat is een ongezonde ongelijkheid. Een gezonde ongelijkheid is die op basis van expertise. Als iemand veel weet over een bepaald onderwerp, of in ieder geval meer dan de luisteraars, heeft hij een hoop nuttigs te vertellen aan zijn luisteraars (vooral als hij er in slaagt om in te gaan op reële vragen).

Hoe zou de verhouding tussen beide moeten zijn? Hoe kunnen we dit in de praktijk toepassen? Heeft iemand nog mooie, of misschien juist hele nare ervaringen? Ik hoor het graag.